Θέσεις για τον αντιτσιγγανισμό στη Λακωνία


Στην μνήμη του φίλου μας Κούρτη από τη Σκάλα Λακωνίας που μας άφησε πριν καιρό εμάς τους Μπαλαμούς, όπως και την αγαπημένη του νταμιτζάνα με προορισμό το μεγάλο αιώνιο ταξίδι… 

Πάγια θέση αυτής της ομάδας, από τα πρώτα της βήματα 9 χρόνια πριν μέχρι και σήμερα, είναι ότι ο φασισμός ως ιδεολογικό στοιχείο της συγκρότησης του ελληνικού εθνικού υποκειμένου δεν αφορά μόνο τις οργανωμένες (νεο)ναζιστικές ομαδοποιήσεις και δεν είναι ένα συγκυριακό φαινόμενο που αναδύεται μόνο λόγω της κρίσης του ελληνικού καπιταλιστικού σχηματισμού. Ο ελληνικός φασισμός δεν είναι μια περιθωριακή ομάδα ατόμων που εμφανίζεται ως ένας παρακρατικός μηχανισμός μονάχα σε εποχές που η καπιταλιστική κυριαρχία νιώθει να απειλείται. Ο ελληνικός φασισμός είναι σάρκα από το σώμα της ελληνικής ψευδοκοινότητας, οργανώνεται και αναπτύσσεται μέσα στις ευρύτερες μάζες της ελληνικής κοινωνίας, πολλές φορές εν απουσία ενός αντιφασιστικού πόλου στην αντίπερα όχθη. Ο ελληνικός φασισμός έχει ιστορική ρίζα και συνέχεια, είναι οργανικό κομμάτι της κυρίαρχης ιδεολογίας σε αυτή τη χώρα. Ο ελληνικός φασισμός έχει μόνο ένα χρώμα, το γαλανόμαυρο και μπορεί να εντοπιστεί ανάμεσα σε ανθρώπους διαφορετικών πολιτικών τοποθετήσεων στον αστικό πολιτικό κόσμο. Ένα μεγάλο κομμάτι της ελληνικής εργατικής τάξης συχνά-πυκνά στοχοποιεί τα ασθενέστερα και λιγότερο «προνομιακά» κομμάτια της, εκείνα χωρίς ελληνική ταυτότητα ή και με μειονοτική καταγωγή κτλ ως πέτρα μυρίων κακών και σκανδάλων ενώ η απουσία μιας κομμουνιστικής στρατηγικής επιδεινώνει τη γενικότερη κατάσταση όπου η κυρίαρχη ιδεολογία, οι φασίστες και άλλοι μηχανισμοί του ελληνικού καπιταλιστικού σχηματισμού βρίσκουν πρόσφορο έδαφος ανάπτυξης και ολοκλήρωσης του δολοφονικού τους έργου.

Η σύσταση του νεοελληνικού Κράτους και η εθνική του ιδεολογία οργανώθηκε γύρω από λόγους και πρακτικές τόσο αντι-μουσουλμανικές όσο και αντισημιτικές ως βασικές προϋποθέσεις και αποτελέσματα ταυτόχρονα της ελληνοποίησης και της συγκρότησης της ίδιας της ελληνικής εθνικής ταυτότητας. Με άλλα λόγια αντι-μουσουλμανισμός και αντισημιτισμός αποτέλεσαν δύο από τα σπουδαιότερα κοινωνικά χαρακτηριστικά αναφορικά με τη γένεση και την περαιτέρω διαμόρφωση της ελληνικής εθνικής ιδεολογίας. Εδώ όμως έρχεται και ένα τρίτο χαρακτηριστικό που παίζει κεντρικό ρόλο στη περαιτέρω διαμόρφωση της ελληνικής εθνικής ιδεολογίας που συχνά παραλείπεται από τις πολιτικές αναλύσεις. Ο αντιτσιγγανισμός. Μια μορφή ρατσιστικής έκφρασης που ιστορικά έπαιξε σημαντικό ρόλο στη δαιμονοποίηση του «διαφορετικού», του Άλλου και εν τέλει έπαιξε πυρηνικό ρόλο στη σφυρηλάτηση της ελληνικής εθνικής λαϊκής κοινότητας – της φαντασμαγορικής κοινότητας με βάση την κοινή καταγωγή, το αίμα κοκ – που σε πολλές διαφορετικές ιστορικές στιγμές εκδηλώθηκε ιδιαίτερα δολοφονικά απέναντι στις μη ενσωματωμένες σε αυτή, κοινότητες. Ειδικότερα σε εποχές μιας συνολικότερης κρίσης και υποχώρησης της οργανωμένης κομμουνιστικής πολιτικής έκφρασης ή καλύτερα να πούμε σε περιόδους ενσωμάτωσης της υπάρχουσας αριστεράς στην κυρίαρχη ιδεολογία και την αστική πολιτική νομιμότητα, το πρόβλημα του αντιτσιγγανισμού διογκώθηκε. Αυτές οι γραμμές γράφονται ενώ δεν έχει περάσει πάρα πολύς καιρός από το τελευταίο αντι-Ρομά πογκρόμ που έγινε στο Μενίδι, όπου ένας ρατσιστικός όχλος έκαψε σπίτια Ρομά ή έψαχνε Ρομά στους δρόμους της συνοικίας.[1]

Η Λακωνία τυγχάνει να είναι μια από τις περιοχές που ο αντιτσιγγανισμός είναι μια καθημερινή έκφραση μεγάλης μερίδας του τοπικού πληθυσμού. Έχει περάσει αρκετός καιρός από τότε που αρχίσαμε να συζητάμε προσπαθώντας να κατανοήσουμε τις μορφές και τις εκφράσεις της κυρίαρχης ιδεολογίας στη Λακωνία. Μια από τις εξαιρετικότερες αρνητικές εμπειρίες μας ύστερα από συζητήσεις και καταγραφή της δράσης της αριστεράς στη περιοχή ήταν τα απροκάλυπτα αντιτσιγγανικά αισθήματα και οι προκαταλήψεις των μελών της. Μέλη αριστερών και αναρχικών πολιτικών ομάδων στην περιοχή έχουν εκφραστεί αρκετές φορές με ανοιχτά ρατσιστικό τρόπο εναντίον των Ρομά χωρίς αυτό να σημαίνει ότι αυτή η τάση αντιπροσωπεύει όλους/ες συμμετέχουν στις εν λόγω ομάδες (ή έχει εκφραστεί μέσα από κείμενα τους). Ωστόσο, στις κατ’ ιδίαν συζητήσεις και αντιπαραθέσεις, ανάλογες απόψεις βγήκαν στην επιφάνεια άλλες φορές με δειλό τρόπο και άλλες όχι. Αν και στη θεωρία τα άτομα αυτά, που είναι συχνά και μέλη κομματικών οργανώσεων, αναφέρονται στη πανανθρώπινη χειραφέτηση και σε ένα θολό αντικαπιταλισμό, στη πράξη αναπαρήγαγαν όχι λίγες φορές τις θεωρίες της συλλογικής ευθύνης των Ρομά οι οποίοι το έχουν σαν δεύτερη φύση τους μονίμως να παρανομούν με το ένα τους πόδι έξω και το άλλο μέσα στην ιδεώδη αστική κοινωνία της εργασίας, του κέρδους, του εμπορεύματος και του αμοιβαίου οφέλους.

Μέσα σε μια τέτοια ατμόσφαιρα, τα προηγούμενα χρόνια, ο αντιτσιγγανισμός στη Λακωνία βρήκε υλικούς τρόπους έκφρασης χωρίς πολλές αντιδράσεις από μια τέτοια αριστερά. Από το 2013 και μετά μετράμε αρκετές απόπειρες πογκρόμ ενάντια στις κοινότητες των Ρομά. Η καρδιά του αντιτσιγγανισμού στη Λακωνία χτυπά στη περιοχή Αμυκλών/Τραπεζοντής λίγο έξω από τη Σπάρτη, αλλά και στη Σκάλα που οι Ρομά έχουν μόνιμα να αντιμετωπίσουν ένα ιδιαίτερα ρατσιστικό περιβάλλον και άθλιες συνθήκες διαβίωσης με κύριο υπεύθυνο τις τοπικές αρχές. Αυτές τις κραυγές για λιντσάρισμα των Ρομά που εμείς καταγράψαμε με συνέπεια όλα τα χρόνια και μπορεί κανείς να τα βρει στο αρχείο μας [2] βρήκαν ιδιαίτερη απήχηση στη τοπική κοινωνία δίχως αντιδράσεις από ένα οργανωμένο αντιφασιστικό κίνημα. Ο λόγος δεν είναι άλλος από αυτό που περιγράψαμε αμέσως πιο πάνω. Είναι ότι η αριστερά δεν τόλμησε να τα βάλει με αυτή τη καλά ενορχηστρωμένη φασιστική χορωδία, αλλά και με τη ρατσιστική εκλογική βάση. Έτσι, δίνοντας και συγκεκριμένα παραδείγματα, τον Μάρτιο του 2013, στη Τραπεζοντή, τοπικοί εκπρόσωποι της εξουσίας, η αστυνομία, οι νεοναζίδες της χρυσής αυγής και τα τοπικά ΜΜΕ έδωσαν τον καλύτερο τους εαυτό μέσα από ένα τεράστιο ρατσιστικό παραλήρημα και πλήθος ψεμάτων, για να καταφέρουν μια επιχείρηση πογκρόμ ενάντια στους Ρομά. Το ίδιο συνέβη και ένα χρόνο αργότερα, τον Μάρτιο του 2014, όταν έγιναν συμπλοκές μεταξύ ρατσιστών και Ρομά. Στο πλευρό των ρατσιστών βρέθηκε και ο βουλευτής του ΠΑΣΟΚ κ. Γρηγοράκος αλλά και ο τωρινός δήμαρχος Σπάρτης κ. Βαλιώτης [3]

Οι νεοναζίδες της χρυσής αυγής στη Λακωνία προσπάθησαν με διάφορους τρόπους να εκμεταλλευτούν αυτή τη κατάσταση. Πιστός τους σύμμαχος σε αυτή τη βρωμοδουλειά ήταν πάντα τα τοπικά ΜΜΕ, μέσω των οποίων, δίνεται πάντα το σήμα για μια νέα απόπειρα αναζωπύρωσης κάθε εστίας αντιτσιγγανισμού. Αλλά ακόμα και σήμερα που φαίνεται να έχει αποδυναμωθεί η επιχειρησιακή δυνατότητα της χρυσής αυγής, τα τοπικά ΜΜΕ παραμένουν ο κύριος επικοινωνιακός δίαυλος μεταξύ αντιτσιγγανισμού και τοπικής κοινωνίας σπέρνοντας άπλετο μίσος απέναντι στους Ρομά. Με άλλα λόγια με νεοναζί ή όχι, ο mainstream φασιστικός όχλος, το μίσος και η ρατσιστική βία παραμένουν μια επικαιρότητα.

Αφορμή για αυτό το άρθρο στάθηκε μια ακόμα δημοσίευση σε τοπικό μέσο της Λακωνίας με παραδειγματικό αντιτσιγγανικό περιεχόμενο που τον τίτλο βλέπετε στην αρχή του κειμένου. Είναι ένα από τα 100δες άρθρα με αντιτσιγγανικό περιεχόμενο που έχει δημοσιεύσει το συγκεκριμένο μέσο, μαζί και  κάθε ανακοίνωση της χρυσής αυγής ή άλλου φασιστικού μορφώματος στη Λακωνία. Ωστόσο δεν είναι οι μόνοι που χρησιμοποιούν το μέσο. Άρθρα και ανακοινώσεις αριστερών «προοδευτικών» φορέων και κομμάτων, ανάμεσα τους το ΚΚΕ και το ΣΥΡΙΖΑ, διάφοροι άλλοι φορείς κοκ. Όπως μπορεί να αντιληφθεί κάποιος/α, αυτός είναι και ο καλύτερος τρόπος νομιμοποίησης του μέσου αυτού. Δείχνει επίσης πως γενικά οι χώροι αυτοί αντιλαμβάνονται την υπόσταση τους στο εθνικό σώμα και την αστική δημοκρατία γενικότερα. Γυρνώντας όμως πίσω σε αυτό το άρθρο παραθέτουμε τις κατηγορίες που αποδίδει στους Ρομά ο αρθρογράφος του τοπικού μέσου:

Ξέραμε ότι τους Αρχαιολογικούς χώρους τους «ελέγχουν»  ατίθασοι Ρομά.
Ξέραμε ότι τα χωριά τα ρημάζουν οι «γνωστοί – άγνωστοι» ανήλικοι.
Ξέραμε ότι οι κυρίαρχοι της ασφάλτου είναι οι θρασύτατοι ραλίστες των χρωμιωμένων αγροτικών.
Ξέραμε ότι κάποιοι μπορούν να «γαζώνουν» με σφαίρες ακόμα και σχολεία της Σπάρτης…

Νομίζουμε ότι τα τέσσερα αυτά «κατηγορώ» του αρθρογράφου μιλάνε από μόνα τους σε έναν λογικό άνθρωπο. Τα ρατσιστικά αντι-Ρομά αισθήματα  του αρθρογράφου είναι κάτι περισσότερο από το προφανές. Ειδικά για κάποια/ον που ζει στη Λακωνία δεν μπορεί παρά να βρει ανυπόστατους τους παραπάνω ισχυρισμούς ή ότι οι δράστες όλων των παραπάνω παραπτωμάτων δεν είναι άνθρωποι μόνο από τις Ρομά κοινότητες αλλά γενικά άτομα από την περιοχή. Η υποκριτική ευαισθησία του αρθρογράφου για την «εγκληματικότητα» αρχίζει και τελειώνει με τους Ρομά. Δεν θα μπορούσε να εξηγηθεί διαφορετικά γιατί δεν αναφέρεται ποτέ το μέσο με τον ίδιο τρόπο, όταν τα παραπάνω παραπτώματα προέρχονται από άλλους και όχι από Ρομά. Για να κατανοήσουμε όμως τα κίνητρα του αρθρογράφου (για την φαντασιακή κατασκευή της εγκληματικής φύσης των Ρομά) θα έπρεπε ίσως να επεκτείνουμε την ανάλυση μας πίσω στη Φεουδαρχία και τις απαρχές της νεωτερικότητας, που ειδικά στη περίπτωσης της δεύτερης πρέπει να κατανοήσουμε τα στερεότυπα από την φυλετική επιστήμη του 19ου αιώνα. Δεν υπάρχουν όμως εδώ περιθώρια πλήρους ανάπτυξης και σφαιρικής θεώρησης ενός τόσο σύνθετου και πολύπλοκου θέματος. Μια τέτοια ανάλυση ξεπερνάει τις δυνατότητες αυτού του κειμένου και θα απαιτούσε μια πιο προσεκτική μαρξιστική προσέγγιση, κάτι που όμως επιφυλασσόμαστε να κάνουμε στο μέλλον.

Συμπληρωματικά, αντί επιλόγου.

Η ιστορία των κοινοτήτων των Ρομά στην περιοχής της Λακωνίας παραμένει εντελώς άγνωστη. Σκόπιμα δεν έγινε ποτέ αντικείμενο ιστορικής έρευνας από την αριστερά κάθε τάσης, οι συνθήκες ζωής τους δεν απασχόλησε σχεδόν ποτέ τις ΜΚΟ ή άλλου είδους «ανθρωπιστικές» οργανώσεις, εκτός πάντα ελαχίστων εξαιρέσεων και με αμφιλεγόμενα κίνητρα. Η ιστορία των κοινοτήτων των Ρομά στην Λακωνία κείτεται στα άδυτα του ελληνικού εθνικού καπιταλιστικού σχηματισμού. Η φήμη τους εδώ, όπως άλλωστε και σε άλλες περιοχές της Ελλάδας συνδέθηκε με παλιούς και σύγχρονους μύθους, πλάθοντας μια εικόνα που κάποιες φορές επικεντρώθηκε στο ότι είχαν μεταφυσικές ιδιότητες και άλλες περιορίστηκε στην εικόνα μιας κατώτερης φυλής που νομοτελειακά αποτελείται από κλέφτες, απατεώνες και εγκληματίες, όπως είδαμε άλλωστε και μέσα από αυτό εδώ το κείμενο. Με αυτή την μυθολογία καθώς με τις υλικές και ρατσιστικές προεκτάσεις στη ζωή των κοινοτήτων των Ρομά, σίγουρα θα πρέπει να γράψουμε ένα νέο αναλυτικότερο κείμενο.

Τελειώνοντας θα θέλαμε επίσης να επισημάνουμε ότι η τοποθέτηση αυτή δεν γίνεται από τη σκοπιά της αγιοποίησης μιας κοινότητας ανθρώπων και αναγωγής τους σε επαναστατικό υποκείμενο που συχνά συναντάμε σε ακαδημαϊκές μικροομάδες (ανάμεσα τους και κάποιες αντιφα) που πρόσκεινται στις διάφορες πολιτικές των ταυτοτήτων. Επίσης δεν γίνεται από την σκοπιά όσων βολεύονται μέσα από τον «αστικό ανθρωπισμό». Αντίθετα, τις ‘άθλιες συνθήκες διαβίωσης και τον ρατσισμό που υφίστανται οι κοινότητες των Ρομά στην Λακωνία θέλουμε να τις δούμε μέσα από μια συνολικότερη σκοπιά, αυτήν της υπεράσπισης όλων των καταπιεσμένων μέσα στα όρια του ελληνικού καπιταλιστικού κράτους και πάντα με σεβασμό στις ιδιαιτερότητες τους.

Παραπομπές

[1] Για τα γεγονότα στο Μενίδι διαβάστε ανακοίνωση (19 Ιουνίου, 2017) https://skalalakonias.wordpress.com/2017/06/19/romapogrom/

[2] Αρχείο για Ρομά της Αυτόνομης Πρωτοβουλίας Ενάντια στη Λήθη: https://we.riseup.net/apel/%CE%91%CF%81%CF%87%CE%B5%CE%AF%CE%BF-%CE%B3%CE%B9%CE%B1-%CF%84%CE%B9%CF%82-%CE%BA%CE%BF%CE%B9%CE%BD%CF%8C%CF%84%CE%B7%CF%84%CE%B5%CF%82-%CE%A1

[3] Βίντεο με οδόφραγμα στις Αμύκλες. Συνομιλίες του κυρίου Γρηγοράκου, βουλευτή του ΠΑΣΟΚ με τον όχλο. Ανάμεσα σε άλλα στο βίντεο ακούγεται κάποιος που λέει: «άμα θέλετε να πάμε να τους κάψουμε, να πάμε να τους κάψουμε, μόνο έτσι» (4.50) https://www.youtube.com/watch?v=IlibmJUl3WA

Αυτόνομη Πρωτοβουλία Ενάντια στη Λήθη

Δεκέμβρης 2017

 

3 thoughts on “Θέσεις για τον αντιτσιγγανισμό στη Λακωνία

  1. Παράθεμα: Με αφορμή το ρατσιστικό παραλήρημα του Δαβάκη | αυτόνομη πρωτοβουλία ενάντια στη λήθη

  2. Παράθεμα: «Ενάντια στη Λήθη #27» Με αφορμή το ρατσιστικό παραλήρημα του Δαβάκη

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s